De EAA is er. Wat is er nodig om nú echt vaart te maken?

Voorkomen dat verandering te langzaam gaat

In het inspirerende boek Een staat van vrijblijvendheid: 10 jaar VN-verdrag Handicap in Nederland maken Illya Soffer en Stan Verhaag de balans op van tien jaar VN-verdrag Handicap. Voor Mark de Buck, directeur van Accessibility, biedt die terugblik vooral een kans om vooruit te kijken. Welke lessen kunnen we nú benutten bij de uitvoering van de European Accessibility Act? Zodat we niet over tien jaar opnieuw hoeven vast te stellen dat verandering langzamer ging dan nodig was. 

De uitgangspositie van de EAA is namelijk hoopgevend. Veel organisaties waren al vóór de invoering van deze wet met inclusie en toegankelijkheid bezig. Soms vanuit hun strategie, soms dankzij gedreven professionals binnen de organisatie en vaak vanuit een intrinsieke overtuiging dat producten en diensten voor iedereen bruikbaar moeten zijn. 

De komst van de EAA heeft daarnaast een belangrijke impuls gegeven. De basis ligt er. De volgende vraag is: hoe bouwen we daarop voort?

Houd de beweging vast die de EAA op gang heeft gebracht

De aanloop naar de EAA heeft veel losgemaakt. Organisaties die al langer met toegankelijkheid bezig waren, konden versnellen. Andere organisaties zijn juist dankzij de nieuwe wetgeving begonnen met het opbouwen van kennis en het onderzoeken en aanpassen van hun dienstverlening. Bij diverse organisaties ziet Mark mensen die intrinsiek gemotiveerd zijn en van binnenuit proberen vooruitgang te boeken. Zij zijn aan het pionieren geweest.

Volgens Mark is de uitdaging nu om die energie en het momentum vast te houden. Want de invoeringsdatum van de EAA op 28 juni 2025 was een ijkpunt, maar geen datum waarop toegankelijkheid ‘klaar’ hoefde te zijn. Daarom ontstaat de echte winst pas wanneer toegankelijkheid een structureel onderdeel wordt van ontwerpen, ontwikkelen, inkopen, communiceren en dienstverlening.

Mark ziet dat het per organisatie verschilt wat daarvoor nodig is. Grote bedrijven beschikken vaak over de kennis en middelen om aan toegankelijkheid te werken. Daar gaat het volgens Mark vooral om prioritering: hoeveel capaciteit en budget krijgt toegankelijkheid ten opzichte van andere projecten? Kleinere ondernemingen staan voor een andere opgave. Zij moeten soms nog uitzoeken welke regels voor hen gelden, wat die concreet betekenen en hoe ze de eerste stappen kunnen zetten.

Hier ziet Mark ook een kans voor organisaties zoals Accessibility. Zij stellen kennis, hulpmiddelen en goede voorbeelden praktisch beschikbaar, waardoor de stap om te beginnen kleiner wordt. En organisaties hoeven zo niet allemaal het wiel opnieuw uit te vinden.

Begin met wat al duidelijk is

De EAA gaat over veel meer dan de digitale toegankelijkheid van websites en apps. Afhankelijk van de sector raakt de wet bijvoorbeeld ook klantenservice, betaal- en andere terminals, informatievoorziening, telecomdiensten en onderdelen van personenvervoer. Volgens Mark moet voor sommige onderwerpen de exacte vertaalslag van wettelijke eis naar praktische oplossing nog verder worden uitgewerkt. Maar dat betekent niet dat organisaties ondertussen hoeven te wachten.

Digitale toegankelijkheid niet het enige onderdeel, geeft Mark aan, maar wel het duidelijkst omschreven. Daar is dankzij de bestaande WCAG-richtlijnen al veel kennis over wat er nodig is om websites en apps toegankelijk te maken. Zoals Mark het zegt: “Digitaal is niet per se eenvoudig, zeker niet voor een organisatie met tientallen websites, apps en systemen. Maar het is wel relatief duidelijk wat er moet gebeuren. Het is vooral veel werk.”

“Die benadering biedt toezichthouders een praktisch vertrekpunt. Begin met datgene wat nu al goed toetsbaar is, zoals digitale toegankelijkheid en de informatie die organisaties geven over de toegankelijkheid van hun producten en diensten. Tegelijkertijd doen toezichthouders er goed aan om samen te werken met bedrijven, kennisorganisaties en ervaringsdeskundigen om de complexere onderdelen verder te laten concretiseren.” 

Zo wordt onduidelijkheid over het ene onderdeel geen reden om met het andere te wachten.

Intrinsieke motivatie én duidelijke kaders helpen organisaties vooruit

Organisaties in beweging krijgen en houden vraagt volgens Mark om aandacht voor zowel de ‘wortel als de stok’. 

De wortel: deel kennis en oplossingen. Laat organisaties vertellen over wat werkt, maar ook over wat ze onderweg hebben geleerd. Maak zichtbaar wat toegankelijkheid betekent voor klanten én medewerkers. Laat zien dat toegankelijkheid meer is dan voldoen aan een wettelijke verplichting. En deel vooral de voordelen die toegankelijkheid biedt, zoals meer klanten kunnen bedienen en een betere gebruikerservaring.

De stok: duidelijke kaders helpen. Toezicht, monitoring en handhaving maken zichtbaar dat de wettelijke normen ertoe doen. Dat kan juist de professionals ondersteunen die binnen organisaties al langer aan toegankelijkheid werken. Want wanneer naleving aantoonbaar aandacht krijgt, wordt het intern gemakkelijker om capaciteit, tijd en budget voor toegankelijkheid vrij te maken.

Daarbij hoeft toezicht niet alleen corrigerend te werken. Mark: “De toezichthouders zijn al lang geen waakhond meer, maar steeds meer geleidehonden.” Hij doelt op de belangrijke rol voor toezichthouders in het bieden van richting: organisaties bewust maken, informatie beschikbaar stellen, kennis delen en duidelijkheid bieden over wat van hen wordt verwacht.

De wortel is minstens zo belangrijk als de stok. Zo versterken intrinsieke motivatie en externe sturing elkaar.

Meten laat zien wat beter moet, maar ook wat werkt

Volgens Mark moet je weten waar je staat om vaart te kunnen maken. Daar ligt een belangrijke les uit de ervaringen met het VN-verdrag Handicap. Structurele monitoring door toezichthouders maakt zichtbaar welke vooruitgang wordt geboekt, waar nog knelpunten liggen en welke aanpak resultaat oplevert.

Dat biedt meer dan een scorebord met organisaties die het wel of niet goed doen. Goede monitoring kan juist helpen om ontwikkeling zichtbaar te maken. Wie loopt voorop? Welke oplossingen blijken effectief? Welke sector maakt voortgang? En wat kunnen anderen daarvan leren?

Daarom pleit Mark voor structurele, onafhankelijke monitoring van de naleving van de toegankelijkheidswetgeving. Bij voorkeur op een manier die ontwikkelingen over langere tijd vergelijkbaar maakt. Niet als een verzameling losse meetmomenten, maar zodat daadwerkelijk zichtbaar wordt of Nederland vooruitgaat. 

Organisaties in de markt nemen daar nu zelf al initiatieven voor. Zoals:

• Onderzoek Motivaction in opdracht van Autoriteit Consument & Markt (ACM) naar de toegankelijkheid van webshops - Onderzoek Motivaction toegankelijkheid van webshops | ACM
• Monitor Digitale Toegankelijke van de overheid uitgevoerd door verschillende partijen: Monitor digitale toegankelijkheid Overheid 2026 
• Nationale Monitor Toegankelijkheid van Digitoegankelijk: Nationale Monitor Digitale Toegankelijkheid

“Zulke initiatieven leveren waardevolle kennis op. Maar monitoring van een wet zou uiteindelijk niet afhankelijk moeten zijn van partijen die zelf besluiten onderzoek te doen", stelt Mark.

Hij vervolgt: “Meten is een manier om vast te stellen waar het nog niet goed gaat én het maakt vooruitgang zichtbaar. Juist vooruitgang kan anderen in beweging brengen. Het geeft ook vertrouwen aan de mensen voor wie we het doen; dat er daadwerkelijk voortuitgang wordt geboekt en dat Nederland steeds toegankelijker wordt.”

Samenwerken voorkomt dat iedereen hetzelfde probleem opnieuw oplost

Een tweede manier om volgens Mark vaart te kunnen maken met het verbeteren van toegankelijkheid, is kennis delen.

Organisaties binnen dezelfde sector komen bij de uitvoering van de EAA vaak vergelijkbare vragen tegen. Hoe maak je een inlogproces toegankelijk? Hoe zorg je ervoor dat een betaalautomaat door verschillende gebruikers bediend kan worden? Hoe richt je toegankelijke klantenservice in?

Het is niet efficiënt wanneer iedere organisatie afzonderlijk hetzelfde vraagstuk probeert op te lossen.

Mark vertelt: “De financiële sector laat zien wat samenwerking kan opleveren. Banken zoeken elkaar al langer op rond toegankelijk bankieren en delen binnen de sector kennis en ervaringen. Wet- en regelgeving en toegankelijkheid krijgen daardoor een plek in de manier waarop de sector naar haar dienstverlening kijkt.” 

Zo'n aanpak biedt ook mogelijkheden voor bijvoorbeeld telecom en openbaar vervoer. Gezamenlijke platforms of bestaande brancheorganisaties kunnen plekken worden waar bedrijven praktijkkennis delen en gezamenlijk werken aan oplossingen.

Dat vraagt ook om openheid. “Toegankelijkheid is vrijwel nooit helemaal ‘af’. Een organisatie hoeft dan ook niet te wachten tot alles perfect is voordat zij haar ervaringen deelt.”

Juist het eerlijke verhaal is waardevol: dit hebben we opgelost, dit hebben we geleerd en hier werken we nog aan. Daarmee wordt een succesvolle aanpak van één organisatie kennis waarop een hele sector verder kan bouwen. Dit scheelt alle betrokken organisaties tijd en geld.

Ontwerp niet alleen vóór, maar mét mensen

Misschien wel de belangrijkste versneller zit bij de mensen voor wie toegankelijkheid uiteindelijk verschil maakt.

Technische normen vormen een essentiële basis, maar vertellen niet het hele verhaal. Een website kan bijvoorbeeld technisch toegankelijk zijn en tegelijkertijd onnodig ingewikkeld in het gebruik. Wanneer iemand honderd handelingen nodig heeft om zijn doel te bereiken, kun je je afvragen hoe toegankelijk de ervaring werkelijk is. Het gaat uiteindelijk om de bruikbaarheid.

Daarom zijn ervaringsdeskundigen volgens Mark zo belangrijk. Niet alleen bij de eindcontrole, maar juist tijdens ontwerp, ontwikkeling en verbetering. Zij kunnen laten zien waar een product in de dagelijkse praktijk anders werkt dan een ontwerper of ontwikkelaar verwacht.

Daar zit op dit moment nog een praktische kans. Organisaties die graag met ervaringsdeskundigen willen werken, weten niet altijd waar ze de juiste mensen kunnen vinden. Andersom weten mensen met een beperking niet altijd welke toegankelijkheid ze van producten en diensten mogen verwachten of waar ze hun ervaring kunnen delen. 

Als die twee werelden elkaar gemakkelijker kunnen vinden, levert dat aan beide kanten iets op. Organisaties krijgen betere informatie over echte gebruikerservaringen en mensen met een beperking kunnen invloed uitoefenen bij de ontwikkeling van producten en diensten.

Want uiteindelijk maak je toegankelijkheid niet vóór mensen, maar samen mét hen.

Deel ook wat goed gaat

Mark ziet dat er veel gebeurt op het gebied van toegankelijkheid. Alleen is niet alles daarvan zichtbaar.

Organisaties zijn soms terughoudend om te vertellen over stappen die ze hebben gezet. “Begrijpelijk, want wie weet dat nog niet alles toegankelijk is, wil niet de indruk wekken dat het werk klaar is.” Maar precies daar zit een gemiste kans.

Een succesverhaal hoeft geen jubelverhaal te zijn. Organisaties kunnen prima vertellen welke oplossing ze hebben gevonden én benoemen waaraan ze nog werken. Die openheid helpt andere professionals verder, laat mensen met een beperking zien dat verbetering mogelijk is en maakt kennis beschikbaar waarmee anderen niet opnieuw vanaf nul hoeven te beginnen.

Daarmee wordt communiceren over toegankelijkheid zelf onderdeel van de versnelling. Niet door te zeggen: kijk eens hoe goed wij het doen. Wel door te zeggen: dit werkte voor ons. Misschien kun jij erop voortbouwen.

Van vrijblijvend naar blijvend

Een staat van vrijblijvendheid kijkt terug op tien jaar VN-verdrag Handicap in Nederland. Voor Mark de Buck zit de waarde van die terugblik vooral in wat we er vandaag mee kunnen doen. “We hoeven niet opnieuw tien jaar te wachten om te ontdekken welke factoren verandering versnellen.” 

Er zijn gemotiveerde professionals en organisaties. Er is wetgeving die voor een groot deel van Europa hetzelfde uitgangspunt creëert. We beschikken over steeds meer kennis. Er zijn voorlopers van wie anderen kunnen leren. En er zijn ervaringsdeskundigen die kunnen laten zien wat toegankelijkheid in de praktijk betekent. 

De volgende stap is die krachten beter met elkaar verbinden: duidelijkheid bieden waar dat kan, samenwerken waar dat helpt, meten om vooruitgang zichtbaar te maken, consequent toezicht houden, ervaringen en informatie delen en mensen met een beperking vanaf het begin betrekken.

Dan wordt de EAA meer dan wetgeving waaraan voldaan moet worden. Toegankelijkheid wordt steeds vanzelfsprekender onderdeel van hoe we producten en diensten ontwerpen, ontwikkelen en verbeteren. We bewegen dan van vrijblijvendheid naar een blijvend onderdeel van de bedrijfsvoering.

En misschien is dat wel de mooiste ambitie voor de komende tien jaar: niet hoeven uitleggen waarom het zo lang duurde, maar kunnen laten zien hoeveel sneller het ging doordat we van eerdere ervaringen hebben geleerd.

Kennis en hulpmiddelen over de EAA en digitale toegankelijkheid

• Opleiding Projectmanager EAA: Stichting Accessibility heeft kennis en ervaringen bij elkaar gebracht in een vierdaagse opleiding Projectmanager EAA voor mensen die deze rol binnen hun organisatie krijgen. Meer informatie over de opleiding Projectmanager EAA 
• EAA Canvas: Het canvas brengt samen wat er komt kijken bij de EAA en welke vragen je binnen jouw organisatie kunt stellen om inzicht te krijgen in de stand van zaken rond toegankelijkheid. Meer informatie over EAA Canvas
• WCAG-richtlijnen: Bekijk de richtlijnen en criteria voor de toegankelijkheid van webcontent en informatie over de opleiding WCAG Specialist. Meer informatie over WCAG-richtlijnen
• Conformiteitsverklaring EAA: De conformiteitsverklaring biedt gebruikers en toezichthouders inzicht in hoe een organisatie haar diensten toegankelijk maakt. Het template helpt dienstverleners de verklaring vorm te geven. Meer informatie over conformiteitsverklaring EAA
• Opleiding WCAG Specialist: Informatie over de opleiding voor verdieping in de huidige WCAG-richtlijnen en criteria. Bekijk informatie over de opleiding WCAG Specialist