Terug naar Artikelen

Over screenreaders gesproken (deel 1)

Je hebt de term screenreaders misschien wel eens gehoord, maar je weet niet precies wat dat inhoudt en wat je ermee kan. Nederlandse benamingen hiervoor zijn schermlezer of voorleessoftware. Mensen met een visuele beperking gebruiken ze om te kunnen internetten.

Misschien heb je wel eens een screenreader gestart en verschrikt zo gauw mogelijk weer uitgezet, vanwege het continue geratel van een blikkerige stem. Tot overmaat van ramp werken sommige toetsen anders, zodat je hem niet direct de mond kan snoeren. Je bent de controle over je computer bijna kwijt!

Maar screenreaders zijn enorm handige hulpmiddelen voor mensen die (al dan niet tijdelijk) niet goed kunnen zien en lezen. Ze zorgen ervoor dat deze groeiende groep mensen kan internetten en smartphones kan bedienen!

Dit eerste artikel geeft je inzicht wat screenreaders doen, welke soorten er zijn, wie ze gebruiken en op welke manier. In het tweede deel leer je de basisvaardigheden en hoe de opbouw van een webpagina invloed heeft op de werking van de screenreader.

Wat zijn screenreaders

Een screenreader is een programma dat tekst op het scherm voorleest met behulp van een synthetische stem. Vroeger waren de stemmen heel blikkerig en monotoon. Tegenwoordig klinken ze gelukkig een stuk beter, vooral op mobiele apparaten. Voor de computer moet je vaak een stem kopen. 

Een screenreader leest niet alleen tekst voor, maar benoemt ook elementen van de interface of webpagina. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een venster, een knop, kop boven een tekst of een lijst. Verder worden gebeurtenissen zoals meldingen automatisch voorgelezen.

Een screenreader kan ook ingetoetste letters en woorden tijdens het invoeren voorlezen. Hierdoor krijgt de gebruiker meteen het resultaat te horen. Best handig, want er zit ook meteen een spellingcontrole bij: je krijgt een signaal als je een spelfout maakt. 

Jij hebt ook een screenreader

Hoogstwaarschijnlijk heb ook jij een screenreader op zak. Tenminste, als je een smartphone hebt. Google levert bij Android Voice Assistant (voorheen Talkback) gratis en Apple heeft VoiceOver ingebouwd in iOS. TalkBack zet je aan via Instellingen → Toegankelijkheid → Talkback en VoiceOver via Instellingen → Algemeen → Toegankelijkheid →  VoiceOver. Dus screenreader aan en gaan. Want zo kun je zelf ervaren hoe mensen die afhankelijk zijn van screenreaders internet en apps ervaren! Dan weet je meteen hoe belangrijk het is dat je website of app op orde is! Tip: neem eerst de aanwijzingen en de ingebouwde korte training door.

Op je pc of laptop met MacOs van Apple of met Windows van Microsoft krijg je ook een screenreader bijgeleverd.

Microsoft heeft ook een screenreader in Windows ingebouwd; Narrator genaamd. Deze wordt steeds beter, maar moet het nog afleggen tegen Apple's VoiceOver. Daarnaast zijn voor Windows de bekendste screenreaders: NVDA (NonVisual Desktop Access), JAWS van Freedom Scientific en Supernova van Dolphin Computer Access. De eerste is gratis opensource software. De andere twee zijn prijzige programma’s.

WebAim heeft een enquête gedaan naar het gebruik van screenreaders. Daarin komt naar voren dat JAWS door 66% van de respondenten als standaard screenreader wordt gebruikt. Daarnaast wordt NVDA door 64,9% gebruikt en VoiceOver door 39,6% van de respondenten. Hierbij moet wel worden opgemerkt dat meer dan de helft (60%) van de respondenten in de VS wonen. Slechts 23% woont in Europa. Voor Nederland zijn er (nog) geen exacte cijfers.

Wie gebruiken screenreaders

Vooral blinde en zeer visueel beperkte mensen hebben profijt van screenreaders. Een blinde gebruiker die goed met een screenreader om kan gaan, kan haast net zo snel - zo niet sneller - werken als een ziende gebruiker.

Maar screenreaders kunnen ook handig kunnen zijn als je je ogen even rust wilt gunnen, of bijvoorbeeld door invallend zonlicht je scherm niet goed kunt lezen. 

Hoe werken screenreaders

Een screenreader benadert een webpagina lineair. Dat wil zeggen: hij begint bovenaan de pagina van links naar rechts voor te lezen alsof het een tekstdocument is. Daarnaast wordt de volgorde bepaald door de html-code.

Wanneer je een screenreader start en niets doet, zal het eerst de titel van de webpagina voorlezen en dan bovenaan de pagina beginnen. Alle uitspreekbare elementen worden genoemd, onder meer: koppen en knoppen, tabel en label, invoervelden en afbeeldingen. Op deze manier krijgt een screenreadergebruiker niet snel een overzicht van de pagina. Daarom heeft een screenreader een aantal navigatiehulpmiddelen waarmee het naar bepaalde delen of elementen op een webpagina kan springen.

Een ervaren screenreadergebruiker navigeert eerst naar het gewenste oriëntatiepunt. Een oriëntatiepunt is bijvoorbeeld het navigatiegedeelte bovenaan de pagina, het main-contentgedeelte of de footer.

Veel meer screenreadergebruikers gebruiken de functie die een overzicht van koppen geeft. Als de pagina logisch en goed is opgebouwd krijg je een soort inhoudsopgave. Net zoals in een boek. Als die koppen en koppenniveaus niet consistent worden gebruikt, is de “inhoudsopgave” niet overzichtelijk - of erger, niet compleet. Een goede kop(penstructuur) beschrijft de inhoud die eronder staat. Zo kun je dus al stukjes pagina onderscheiden.

Elementenlijst NVDA

Gedeelte van elementenlijst van NVDA waarmee onder andere de koppenstructuur is op te vragen.

Je begrijpt dat blinde gebruikers de structuur van de webpagina zo niet snel begrijpt en naar andere functies moet grijpen, die vaak minder effectief zijn. Denk dan aan het zoeken naar een zoekveld met knop, waarmee je kunt zoeken wat je wilt. De screenreader biedt sneltoetsen voor het zoeken naar deze elementen.

De laatste strohalm is het doorploegen van alle links op een pagina. De screenreader kan, net als bij koppen, ook een lijst met links weergeven en voorlezen. NVDA biedt bijvoorbeeld sneltoets “K” om de links langs te gaan. 

Heb je na het lezen vragen over screenreaders en het gebruik ervan, neem dan gerust contact met ons op. We delen graag onze ervaringen.

Links

Gerelateerd

Tags:
Categorie:
Kennisbank
  • Delen op Facebook
  • Delen op Twitter
  • Delen op LinkedIn