Kleurenblind

Afbeelding: Druk op de groene knop om verder te gaan.

Het gebruik van een rode knop om een machine te stoppen en groen om een machine te starten kan dus gevaarlijk zijn. gelukkig staat er vaak nog stop of start bij geschreven. Voor internet toegankelijkheid is het een eis van het World Wide Web Consortium dat kleur alleen niet genoeg is om de functie aan te geven. Dit is ook een reden dat in standaard pagina's de links zijn onderstreept. Veel vormgevers laten dat tegenwoordig weg (en gebruiken bijvoobeeld een hover).

3.1 Wie is kleurenblind

In Nederland is ongeveer 1 op de 12 mannen en 1 op de 200 vrouwen kleurenblind (zie onderstaande afbeelding). Voor de liefhebber: de mannen worden harder getroffen omdat de belangrijkste kleurenstoornis via het zoganaamde X-chromosoom wordt doorgegeven. Volledige kleurenblindheid (a-chromaat) komt bij een zeer kleine groep van ongeveer 1 op de 33.000 mensen voor. Deze mensen nemen de wereld als het ware via een grijsfilter waar.

Bij het testen op kleuren wordt daarom ten onrechte vaak alles omgezet naar grijswaarden terwijl daarbij te weinig aandacht is voor de meer voorkomende soorten van kleurenblindheid zoals rood-groen stoornis.

Afbeelding: links normaal ziende, rechts protanoop. Zij hebben een 'gestoorde' roodwaarneming.

3.2 Soorten kleurenblindheid

Mensen die normaal kleuren kunnen waarnemen heten trichromaten. Als er iets mis is met de waarneming van een van de kleuren dan spreken we van anomale (afwijkende) trichromaten. Als een van kleuren niet werkt dan spreken we van dichromaten. Hierboven is een voorbeeld te zien van een trichromaat (links) en een protanoop (rechts). Bij de protanoop is de rode kleur verdwenen, de lichtgroene kleur overigens ook voor een belangrijk deel.

Tabel: Er zijn zeven soorten kleurenblindheid als gevolg van afwijkingen of beschadigingen van de kegeltjes. Slechts 1 op de 10 miljoen mensen is monochromaat. Dan heb je nog kleurenblindheid als gevolg van een verstoorde verwerking van het visuele signaal in de hersenen (Achromatopsia - zeer zeldzaam). Deze wordt hier verder niet behandeld.

3.3 Wat ziet een kleurenblinde

Kleurwaarneming van trichromaat en daarnaast waarneming van dezelfde circel door een dichromaat (rechts). Let vooral op het verschil tussen de rode en de groene kleuren tegenover elkaar op de schijf.

Normaal De bekende bolletjes met nummer erin horen bij de Ishihara kleurentest. De meeste mensen hebben geen moeite met het lezen van de cijfers.
Protanomalie: "rood" storing
Deuteranomalie: "groen" storing
Tritanomalie: "blauw" storing
Monochroom: geen kegels, geen kleur

De afbeeldingen hierboven zijn gemaakt met de vischeck plugin voor Adobe Photoshop en met speciale kleurenpaletten voor Photoshop en Paint Shop Pro. Met behulp van de Vischeck plugin kan iedereen zelf de kleuren van een webpagina controleren door een screenshot van de pagina te bewerken met kleurfilters. Voor de grijstinten geldt dat er programma's zijn die grijstinten aanpassen bij de omzetting door te mengen met kleuren. Daardoor wordt het aantal grijstinten groter gemaakt. Tevens worden contrasten soms vergroot doordat bij de omzetting van kleur naar grijs eigen (soms onduidelijke) berekeningen worden gehanteerd.