Terug naar Toolkit aanbesteden

3. Ontwikkeling en toepassing

Als er sprake is van het op maat maken van software, hardware en andere ICT systemen is de ontwikkel en implementatiefase heel belangrijk. Zorg daarom dat bij de beoordeling van de Tender wordt gekeken of toegankelijkheid in die ontwikkel en implementatiefase goed is meegenomen. Neem dit op in de beoordelingscriteria. Het is van belang dat de leverancier in deze gehele fase steeds de juiste begrippen en richtlijnen voor ogen heeft.


Zorg er bijvoorbeeld voor dat toegankelijkheid is opgenomen in de procedures voor het monitoren en ondersteunen van de ontwikkeling en implementatie. Het is betrekkelijk eenvoudig om toegankelijkheid altijd op de agenda te zetten bij project- en projectteam bijeenkomsten of bij gesprekken met leveranciers. Het is van belang om constant aan bewustwording te werken.

Zelf input leveren voor ontwikkeling en evaluatie

Verzamelen van kennis over gebruikers

Als het gaat om het ontwikkelen van nieuwe systemen en nieuwe gebruikers interfaces, dan is het van groot belang dat de nieuwe gebruikers én de oude gebruikers er efficiënt mee om kunnen (blijven) gaan. Het is dus belangrijk dat de gebruikers centraal staan. Help daarbij door zoveel mogelijk informatie aan te leveren over de gebruikers van het nieuwe systeem of de nieuwe gebruikersinterface. Breng de leverancier in contact met de doelgroep of vertegenwoordigers daarvan (binnen uw organisatie). De leverancier kan die groep(en) dan in zijn of haar ontwikkel- en implementatieproces betrekken. Lever bijvoorbeeld informatie over:

  • Wie gaat het nieuwe systeem gebruiken?
  • Onder welke omstandigheden?
  • Welke taken moeten zij uitvoeren?
  • Wat zijn de meest voorkomende of de kritieke taken?
  • Welke knelpunten komen zij tegen in huidige systemen en gebruikersinterfaces?

Uw input bepaald voor een belangrijk deel de bruikbaarheid van het eindproduct voor uw medewerkers, burgers of klanten. Deze informatie is meestal binnen de eigen organisatie beschikbaar. Er zijn ook gespecialiseerde bedrijven die dit soort analyses kunnen uitvoeren. Het is belangrijk om al in een vroeg stadium over deze informatie te beschikken. Die is namelijk ook erg belangrijk voor het opstellen van de TA.

Onvoorziene of onvervulde behoeften van gebruikers zijn een van de belangrijkste oorzaken van het mislukken van grotere ICT projecten. Toegankelijkheidseisen zijn een belangrijk onderdeel van de gebruikerswensen en moeten dus voldoende aandacht krijgen. Vraag u eens af:

  • Hoeveel van de gebruikers zijn senioren;
  • Zijn er onder de gebruikers laaggeletterden;
  • Is het systeem bedoeld voor alle medewerkers, burgers;
  • Zijn er mensen die via andere modaliteiten, browsers, etc. de dienst gebruiken;
  • Zijn alle (potentiele) gebruikers vertrouwd met de technologie die we inzetten.

De leverancier kan vervolgens verschillende technieken gebruiken om gebruikerswensen in kaart te brengen en in de ontwikkeling mee te nemen. Voorbeelden zijn focus groep bijeenkomsten en het opstellen van personas die het product of de dienst gaan gebruiken.


Tijdens een focusgroep bijeenkomst wordt een aantal mensen gevraagd hardop te discussiëren over een opdracht die zij moeten uitvoeren. Het is ook mogelijk de discussie te voeren naar aanleiding van een aantal voorgestelde oplossingen. Zorg ervoor dat er aan deze focusgroep bijeenkomsten mensen deelnemen met beperkingen, zoals ouderen en mensen met een beperking. Beter nog misschien is het organiseren van specifieke bijeenkomsten voor mensen met een beperking en voor senioren. Dat levert per groep kennis.

Om een over-focus op techniek en systeem functionaliteit te voorkomen is het zinvol om te werken met persona’s. Dat zijn fictieve personen, inclusief naam, beschrijving en persoonlijkheid. Zij kunnen aan de leverancier worden gegeven om het product of de dienst aan te spiegelen. Persona’s helpen vaak goed om de focus van bijvoorbeeld het ontwikkel en projectteam te concentreren op echte personen in plaats van alleen op functionaliteit en techniek.

Gebruikersonderzoek

Door het leveren van gebruikers voor gebruikersonderzoek heeft u een belangrijke invloed op het testen van prototypes en opgeleverde systemen, producten en diensten.

Een eenvoudige manier van gebruikersonderzoek bestaat uit een informele bijeenkomst waarbij gebruikers zonder verder voorwerk een functionaliteit of product testen. Dit is weliswaar niet wetenschappelijk verantwoord, maar geeft meestal wel een snel en goed inzicht in de belangrijkste knelpunten. U kunt er dus snel mee aan de gang. Voor informeel onderzoek heeft u niet persé een deskundige nodig.

Een formele aanpak bestaat uit een nauwkeurig gekozen groep die volgens een vaste methodiek, vooraf vastgestelde opdrachten uitvoert in een gebruikersonderzoek laboratorium. Zeker in de fase vlak voor de definitieve oplevering is deze formele methode wenselijk omdat ook getest kan worden op het pakket van eisen van de Tender Aanvraag. Voor het uitvoeren van formeel gebruikersonderzoek bestaan speciale protocollen waardoor ook mensen met een functiebeperking kunnen deelnemen.

Het is handig om een lijst te maken met mensen die aan gebruikersonderzoek zouden kunnen meewerken. Als er op dit moment geen mensen met een functiebeperking binnen uw organisatie zijn kunt u ook een belangenorganisatie vragen.

Soms is het ook goed om het project en ontwikkelteam vooraf kennis te laten maken met de doelgroep senioren en mensen met een beperking. Daarvoor is de informele gebruikersgroep interessant. Laat de gebruikers eens praten over hun wensen en over de knelpunten die zij nu tegenkomen.

Anticiperen op veranderingen

Wijzigingen aan de manier waarop systemen werken of aan de manier waarop mensen met systemen werken heeft grote invloed op de toegankelijkheid van die systemen. Wijzigingen aan een systeem kunnen er echter ook voor zorgen dat hulpapparatuur niet meer werkt of een individuele aanpassing niet meer bereikbaar is. Dit speelt vooral een rol als standaard producten op maat worden gemaakt voor een specifieke gebruikssituatie of gebruiker. Aanpassingen kunnen ten koste gaan van de toegankelijkheidsopties van een product. Bespreek deze mogelijkheden met de gegadigden en bespreek ze bij de beoordeling van de Tenders.

Gerelateerd

Tags:
Categorie:
Kennisbank
  • Delen op Facebook
  • Delen op Twitter
  • Delen op LinkedIn