Het komt steeds vaker voor dat een website voorzien wordt van een alternatieve versie, bijvoorbeeld een tekstversie. Dit zou de toegankelijkheid van de website ten goede komen of men zou hiermee voldoen aan de Prioriteit 1 IJkpunten van de WCAG 1.0. In dit artikel wordt uitgelegd waarom het aanbieden van een alternatieve versie helaas niet leidt tot een toegankelijke website.
Grofweg kunnen we zeggen dat er twee soorten alternatieve sites zijn. Ten eerste de tekstversie die slechts uit tekst bestaat, eventueel met een logo of een enkele afbeelding. Ten tweede de grafisch arme versie waarbij de opmaak minder complex is dan de reguliere site, maar die wel meer afbeeldingen en opmaak bevat dan een tekstversie.
Bij vrijwel alle websites met een alternatieve versie die de Stichting Accessibility heeft onderzocht, was de reguliere site niet toegankelijk gemaakt en was de alternatieve versie alleen op blinden en slechtzienden gericht. Waarbij er dus geen aandacht besteed is aan mensen met een andere functiebeperking of mensen met meerdere functiebeperkingen.
De alternatieve sites zijn er in verschillende soorten benamingen:
Onderstaande voorbeelden zijn screenshots van verschillende sites met alternatieve versies. Bij deze versies wordt vaak alleen rekening gehouden met blinden en slechtzienden. Er wordt er vaak ten onrechte van uit gegaan dat slechtzienden geen afbeeldingen willen zien.
Op de reguliere versie wordt helder fel groen gebruikt en pasteltinten. Ook zijn er foto's die een impressie geven van de gemeente.
De alternatieve versie bestaat uit tekst die links uitgelijnd is. De hierboven genoemde foto's ontbreken en daarmee ook de sfeer en extra informatie. De alternatieve versie biedt ook niet dezelfde functionaliteit: bijvoorbeeld de zoekfunctie ontbreekt.
De reguliere website: rechtsboven staat een knopje met een ten onrechte gebruikt deel van het Drempels Weg logo met de tekst 'groot'. Dit bovenmenu is overigens niet zichtbaar in alle browsers: de alternatieve versie is dus niet voor iedereen bereikbaar. Bovendien is de link naar de alternatieve versie (en de rest van het bovenmenu) niet bruikbaar wanneer JavaScript niet ondersteund wordt.
De alternatieve versie: niet alleen de lettergrootte is anders, de pagina is ook ontdaan van sfeer. Afbeeldingen worden nauwelijks gebruikt. Diverse zaken ontbreken. Bijvoorbeeld de slogan waarmee de gemeente zich profileert (op de reguliere versie in een afbeelding gevat), de zoekfunctie, de site map en taalkeuzemogelijkheden. Deze alternatieve versie is overigens niet toegankelijk.
De reguliere versie bevat veel visuele informatie. Deze gemeentesite had toegankelijk kunnen worden gebouwd.
De alternatieve versie wordt bereikt na een grote link "Ingang voor visueel gehandicapten". Op deze alternatieve versie wordt al aangegeven dat het mogelijk is dat niet alle onderdelen beschikbaar zijn. Wanneer dezelfde zoektermen op beide sites worden ingevoerd, komt het inderdaad voor dat er meerdere 'hits' zijn op de reguliere site en slechts één op de alternatieve versie van de site.
De alternatieve versie van de site is, net als de reguliere site, niet toegankelijk.
Regelmatig wordt gedacht dat een alternatieve versie voor een website valt onder ijkpunt 11.4 van de toegankelijkheidsrichtlijnen. Dit ijkpunt zou stellen dat wanneer een website niet toegankelijk is of gemaakt wordt, je een alternatieve versie kan aanbieden. Een website zou hiermee toegankelijk zijn en voldoen aan de richtlijnen.
Dit is een onjuiste interpretatie van dit ijkpunt. Wanneer naar de letter en de geest van de toegankelijkheidsrichtlijnen wordt gekeken is het de bedoeling om een site toegankelijk te maken voor iedereen, inclusief mensen met een functiebeperking.
Alleen wanneer dit voor een bepaalde pagina niet mogelijk is kan een alternatieve pagina worden aangeboden die:
Het ijkpunt gaat dus niet over het aanbieden van alternatieve pagina's (meervoud) of een alternatieve site. Bovendien gaat het om problemen die niet opgelost kunnen worden. Bij vrijwel alle websites die Stichting Accessibility heeft onderzocht is het mogelijk geweest om met aanpassingen de oorspronkelijke pagina of pagina's wel toegankelijk te maken. Het aanbieden van aparte pagina's of een aparte site is niet nodig.
Alternatieve pagina's zijn alleen bedoeld als oplossing van een niet toegankelijk te maken pagina van een website of als extra service naast een toegankelijke site. In bepaalde gevallen kan het een tijdelijk gebaar zijn. Bijvoorbeeld wanneer de voorbereidingen voor een nieuwe toegankelijke site al in gang gezet zijn, maar de huidige site voorlopig nog blijft draaien. Maar hiermee wordt niet voldaan aan de eisen die aan een toegankelijke website gesteld worden.
Op moment van schrijven zijn er twee websites die een Drempels Weg Logo hebben en een alternatieve versie aanbieden: de gemeente Dordrecht en het Oogfonds. Hier is de oplossing niet gevonden in het aanbieden van een tekstversie, maar wordt deze als extra service aangeboden. Blinden en slechtzienden hebben volledige toegang tot de gewone site. Bovendien is de hele site toegankelijk, niet alleen voor blinden en slechtzienden, maar ook voor mensen met een andere functiebeperking.
Zoals eerder genoemd zijn de tekstversies alleen of voornamelijk gericht op blinden en slechtzienden. Alhoewel er blinden en slechtzienden zijn die zo'n tekstversie positief beoordelen, staan daar anderen tegenover die het stigmatiserend vinden.
De alternatieve versies gericht op blinden en slechtzienden zijn vaak evenmin toegankelijk of bieden geen equivalente informatie en functionaliteit. Een aantal problemen die we hierbij signaleren:
De groep mensen met een functiebeperking is echter veel groter en aan hen wordt met een alternatieve versie niet tegemoetgekomen. Wanneer er zorg wordt gedragen voor één toegankelijke website wordt ook rekening gehouden met mensen met een auditieve, motorische of verstandelijk beperking en senioren.
Vaak bevat de alternatieve versie of minder informatie of functionaliteit of bevat de site dezelfde toegankelijkheidsproblemen. De teksten op de alternatieve site zijn vaak wel hetzelfde als op de reguliere site, omdat ze uit een zelfde database gegenereerd worden.
Maar de alternatieve versies zijn vaak niet volledig. Bij een aantal menu-opties komt de gebruiker bijvoorbeeld weer bij de reguliere site terecht, waar men ook toegankelijkheidsproblemen tegenkomt. Of bepaalde informatie of functionaliteit ontbreekt omdat die alleen grafisch weergegeven wordt, en voor het gemak dan maar weggelaten wordt. Of er wordt gedacht dat tekst een goed alternatief is voor een applicatie die heel goed toegankelijk had kunnen zijn.
Bij alternatieve sites zelf komt men de gebruikelijke toegankelijkheidsproblemen tegen:
Maar hiernaast zijn we ook zaken tegengekomen als een ontoegankelijke video op een versie die daar 'slechtzienden versie' werd genoemd.
Omdat ook bij een alternatieve versie de gebruikelijke toegankelijkheidsproblemen zich voor doen is het toch nodig om een oplossing voor deze knelpunten te vinden. De reguliere site zal zelf toegankelijk moeten worden gemaakt. Een alternatieve versie aanbieden is geen oplossing voor toegankelijkheidsproblemen en de site voldoet hiermee niet aan de Drempels Weg Richtlijnen.
Een inclusieve samenleving houdt rekening met de behoefte van alle mensen. In 1994 werd een resolutie door de Verenigde Naties aangenomen waarin gesteld wordt dat mensen met een handicap recht hebben op een zoveel mogelijk geïntegreerd leven, onder andere op het vlak van gezinsleven, onderwijs, arbeid en vrije tijd. Aparte diensten voor verschillende groepen mensen met een functiebeperking zijn in een volledig inclusieve samenleving niet nodig.
Het aanbieden van een versie voor blinden en slechtzienden kan ook in dit kader worden gezien. De bedoeling is dat er één website is voor iedereen. Bovendien wordt bij de alternatieve versies geen rekening gehouden met mensen met andere functiebeperkingen. En wat zou de volgende stap zijn, extra versies voor deze groepen mensen? Naast onnodig werk, leidt dit niet tot een toegankelijk resultaat met een positieve uitstraling.
Afbeelding 13: Fictief voorbeeld van een website waarbij senioren en mensen met een functiebeperking allen een aparte 'ingang' hebben. Daarnaast is er voor gewone mensen de ingang 'Nederlands' of 'Engels'. Aan mensen met meerdere beperkingen is dan nog niet eens gedacht.
Het doel van de W3C Richtlijnen en IJkpunten is de toegankelijkheid van websites voor iedereen. Integratie in plaats van apart behandelen. En technisch is het eigenlijk altijd mogelijk om één toegankelijke site te maken.
Helaas is het aanbieden van een alternatieve versie geen oplossing, voornamelijk omdat:
In contacten met opdrachtgevers en bouwers van sites hebben we gemerkt dat het vaak onduidelijk is of het aanbieden van een tekstversie betekent dat een site toegankelijk is. Dit is zeker niet het geval.
Neem het voldoen aan toegankelijkheidsrichtlijnen expliciet op in de aanbestedingsvoorwaarden voor een website. Verzeker u ervan dat een reguliere site toegankelijk is. Het aanbieden van een alternatieve versie is anders dubbel werk en kost extra investeringen die niet tot toegankelijkheid leiden.
Iacobien Riezebosch
